Surabaya is een van de oudste en belangrijkste steden van Indonesië. Gelegen aan de noordoostkust van Java speelde Surabaya eeuwenlang een cruciale rol in handel, scheepvaart en politieke strijd. De geschiedenis van de stad weerspiegelt de ontwikkeling van Java zelf: van vroegstedelijke nederzetting tot koloniale haven tot moderne stad.
Vroege geschiedenis en handel
De oorsprong van Surabaya gaat terug tot ten minste de 13e eeuw. Het gebied lag strategisch aan de monding van de Brantas-rivier, een belangrijke handelsroute die het binnenland van Oost-Java verbond met de zee. Surabaya ontwikkelde zich als handelsplaats binnen het invloedssfeer van het Majapahit-rijk, een van de machtigste rijken in de Indonesische geschiedenis. De naam Surabaya wordt vaak verbonden met de legende van de strijd tussen een haai (sura) en een krokodil (baya), een verhaal dat symbool staat voor moed en kracht.
Islamitische invloed en regionale macht
Na de neergang van Majapahit in de 15e eeuw werd Surabaya een belangrijk centrum van de islam op Java. De stad maakte deel uit van een netwerk van havensteden langs de noordkust, waar islamitische handelaren en geestelijken grote invloed kregen. Surabaya groeide uit tot een machtige stadstaat die regelmatig in conflict kwam met het opkomende Mataram-rijk in Centraal-Java. Uiteindelijk werd Surabaya in de 17e eeuw onderworpen door Mataram, maar haar handelsfunctie bleef bestaan.
De komst van de VOC en de koloniale periode
In de loop van de 17e en 18e eeuw breidde de Nederlandse VOC haar invloed uit in Oost-Java. Surabaya werd een belangrijke militaire en maritieme basis voor de Nederlanders. Onder koloniaal bestuur groeide de stad uit tot een van de grootste havens van Nederlands-Indië. Suiker, koffie en andere landbouwproducten uit het binnenland werden via Surabaya verscheept. De stad ontwikkelde zich met Europese wijken, Chinese en Arabische handelsbuurten en kampongs voor de inheemse bevolking, wat leidde tot een sterk gesegregeerde samenleving.
Surabaya als industriële en havenstad
In de 19e en vroege 20e eeuw werd Surabaya het industriële hart van Oost-Java. De haven van Tanjung Perak werd uitgebouwd tot een moderne zeehaven, spoorlijnen verbonden de stad met plantages en fabrieken in het binnenland. Surabaya trok arbeiders, handelaren en ondernemers aan en groeide uit tot een kosmopolitische stad. Tegelijkertijd ontstond er sociaal bewustzijn onder arbeiders en intellectuelen, wat de basis legde voor nationalistische bewegingen.
De Slag om Surabaya
Na de Japanse capitulatie en de Indonesische onafhankelijkheidsverklaring escaleerden spanningen tussen Indonesische strijders en Britse en Nederlandse troepen. In november 1945 brak de Slag om Surabaya uit, een van de bloedigste confrontaties in de onafhankelijkheidsstrijd. Duizenden Indonesiërs verloren het leven. Daarom wordt Surabaya tot op de dag van vandaag “Kota Pahlawan” — stad van helden — genoemd.
Surabaya na de onafhankelijkheid
Na de erkenning van de Indonesische onafhankelijkheid in 1949 bleef Surabaya een economische motor. De stad groeide snel door industrialisatie en urbanisatie. Als tweede stad van Indonesië ontwikkelde Surabaya zich tot een belangrijk centrum voor handel, industrie en onderwijs. Tegelijkertijd bleef de stad bekend om haar directe, open mentaliteit en sterke gemeenschapszin.
Surabaya vandaag
Het moderne Surabaya is een dynamische metropool waar historische gebouwen, zoals koloniale pakhuizen en oude warenhuizen, naast moderne kantoren en woonwijken staan. De haven blijft van groot belang en de stad speelt een sleutelrol in de economie van Oost-Indonesië.
De geschiedenis van Surabaya is een verhaal van handel en strijd, van een koloniale maatschappij en nationale trots. Wie Surabaya bezoekt, ervaart een stad waar het verleden niet wordt vergeten en waar de geest van ondernemerschap nog altijd voelbaar is.