Bandung (vroeger: Bandoeng) is de hoofdstad van West-Java en heeft een rijke en gelaagde geschiedenis die nauw verweven is met de ontwikkeling van Java, de koloniale periode en de moderne Indonesische staat. Wat vandaag de dag een bruisende studentenstad en creatieve hotspot is, begon ooit als een kleine nederzetting in de vruchtbare hooglanden van Parahyangan.
Vroege geschiedenis en het Sunda-koninkrijk
Lang vóór de komst van Europeanen maakte het gebied rond Bandung deel uit van het Sunda-koninkrijk, een machtig Hindoe-boeddhistisch rijk dat West-Java beheerste tot de 16e eeuw. De Sundanezen leefden vooral van landbouw, dankzij de vruchtbare vulkanische bodem en de overvloed aan water. Rivieren zoals de Cikapundung speelden een belangrijke rol in het dagelijks leven en vormden natuurlijke routes voor handel en communicatie. De cultuur en taal van de Sundanezen zijn tot op de dag van vandaag sterk aanwezig in Bandung en omgeving.
De komst van de VOC en koloniale invloed
In de 17e eeuw begon de invloed van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) zich uit te breiden over Java. West-Java kwam onder Nederlands gezag te staan, al bleef de directe Europese aanwezigheid in Bandung lange tijd beperkt. Dat veranderde in de 19e eeuw, toen gouverneur-generaal Herman Willem Daendels de Grote Postweg (De Grote Postweg) liet aanleggen. Deze weg liep van Anyer tot Panarukan en bracht Bandung in directe verbinding met andere belangrijke steden op Java. Dit was een keerpunt: Bandung begon zich te ontwikkelen van een agrarisch gebied tot een bestuurlijk en economisch centrum.
Bandung als koloniaal bergresort
In de late 19e en vroege 20e eeuw groeide Bandung snel. Door het koelere klimaat trokken veel Europese kolonisten naar de stad, die al snel bekendstond als een prettige plek om te wonen. Bandung kreeg de bijnaam “Parijs van Java” vanwege zijn Europese architectuur, brede lanen, modewinkels en cafés. Art-deco-gebouwen, villa’s en hotels verrezen, waarvan veel vandaag de dag nog steeds het stadsbeeld bepalen.
In deze periode werd Bandung ook een belangrijk centrum voor onderwijs en wetenschap. De Technische Hogeschool te Bandoeng, tegenwoordig het Institut Teknologi Bandung (ITB), werd in 1920 opgericht en speelde een grote rol in de vorming van Indonesische intellectuelen en latere leiders. De stad werd daarmee niet alleen een koloniale woonplaats, maar ook een broedplaats van ideeën.
Bandung en de Indonesische onafhankelijkheidsbeweging
Hoewel Bandung een sterk koloniaal karakter had, groeide er ook verzet. Indonesische studenten en intellectuelen in de stad raakten geïnspireerd door nationalistische ideeën. Een van hen was Soekarno, de latere eerste president van Indonesië, die in Bandung studeerde en hier actief was in de onafhankelijkheidsbeweging. Bandung werd zo een belangrijke plek voor politiek bewustzijn en debat.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog bezetten Japanse troepen Indonesië (1942–1945). Na de Japanse capitulatie riep Indonesië in 1945 de onafhankelijkheid uit, maar dit leidde tot een gewelddadige periode waarin Nederland probeerde de macht te herstellen. Bandung speelde hierin een dramatische rol.
Bandung na de onafhankelijkheid
Na de erkenning van de Indonesische onafhankelijkheid in 1949 begon Bandung aan de wederopbouw. De stad groeide snel door migratie vanuit omliggende regio’s. In 1955 kreeg Bandung internationale bekendheid door de Aziatisch-Afrikaanse Conferentie, waar leiders uit Azië en Afrika samenkwamen om samenwerking te bespreken en zich uit te spreken tegen kolonialisme. Deze conferentie bevestigde Bandung als een stad met wereldwijde betekenis.
Moderne stad met historisch erfgoed
Vandaag de dag is Bandung een dynamische stad waar geschiedenis en moderniteit samenkomen. Oude koloniale gebouwen staan naast moderne winkelcentra en universiteiten. De stad is bekend om haar creatieve industrie, mode, gastronomie en jonge bevolking. Tegelijkertijd blijven de sporen van het verleden zichtbaar in architectuur, straatnamen en herinneringsplaatsen.
Bandung is daarmee meer dan een toeristische bestemming. Het is een stad die het verhaal vertelt van West-Java, van koloniale machten en verzet, van intellectuele groei en internationale solidariteit. Wie door Bandung reist, loopt door lagen van geschiedenis — van het oude Sunda-land tot het moderne Indonesië — en voelt hoe verleden en heden hier onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.